ShareWise: AI-kennis over deelmobiliteit

Er is de afgelopen jaren veel kennis over deelmobiliteit opgebouwd. Over deelauto’s, deelfietsen, hubs, deelbakfietsen, ruimtegebruik, parkeren en de manier waarop gemeenten deelmobiliteit kunnen organiseren. Maar die kennis staat niet altijd op één plek. Soms zit een antwoord in een rapport. Soms in een publicatie. Soms in data die niet meteen makkelijk te doorzoeken is.

Voor beleidsmakers betekent dat vaak: zoeken, doorklikken, downloaden, lezen, vergelijken. CROW wil dat makkelijker maken met ShareWise: een AI-kennistool die helpt om betrouwbare informatie over deelmobiliteit sneller te vinden. Tegelijk is een nieuwe datatool verschenen waarmee gemeenten en regio’s trends en ontwikkelingen rond deelmobiliteit kunnen analyseren en vergelijken. CROW werkt hierin samen met Natuurlijk!Deelmobiliteit.

Kennis vinden zonder opnieuw te graven

“Er is in Nederland enorme kennis over deelmobiliteit opgebouwd”, zegt Eric de Kievit van CROW. “Maar die kennis staat overal versnipperd en is daardoor lastig te vinden. Het gevolg is dat mensen belangrijke informatie missen.”

De Kievit werkt bij CROW als kenniswerker op het gebied van mobiliteit en ruimte. Binnen Natuurlijk!Deelmobiliteit is hij de liaison voor kennisontwikkeling en kennisdeling, data, AI-toepassingen en het verbinden van overheden, marktpartijen en praktijkervaringen. De afgelopen jaren was hij onder meer betrokken bij de jaarlijkse Staat van de deelmobiliteit.

Volgens De Kievit vraagt de snelle ontwikkeling van deelmobiliteit ook om een andere manier van kennis delen. “Een paar jaar geleden ging het vooral over deelauto’s. Inmiddels heb je deelbakfietsen, deelscooters, hubs en allerlei nieuwe vormen van gedeelde mobiliteit. Gemeenten krijgen steeds meer vragen. Hoe richt je beleid in? Hoe organiseer je ruimte? Hoe vergelijk je jezelf met andere gemeenten? Daar hoort ook een andere manier van kennis ontsluiten bij.” Binnen Natuurlijk!Deelmobiliteit ontstond daarom het idee om te onderzoeken of AI kon helpen om kennis beter vindbaar te maken. Niet door zomaar een algemene chatbot te bouwen. Wel door te kijken of een AI-tool betrouwbare antwoorden kan geven op vragen uit de praktijk.

Niet het open internet, maar een beheerde kennisbank

ShareWise verschilt bewust van algemene AI-tools. De tool zoekt niet op het open internet, maar in een afgeschermde kenniscollectie die door CROW wordt samengesteld en beheerd. Dat is belangrijk, zegt De Kievit. “Wij hebben een naam hoog te houden als betrouwbare kennispartner. Daarom hebben we gekozen voor een afgeschermde kennisbank met gevalideerde kennis. De tool kan niet buiten die omgeving zoeken.”

Juist bij AI is die afbakening belangrijk. AI kan heel overtuigend klinken, ook als het antwoord niet klopt. De Kievit zag dat tijdens de ontwikkeling zelf gebeuren. “In een test vroeg ik: ik ben beleidsambtenaar in de gemeente Soest en wil starten met deelmobiliteit. Geef me een stappenplan. Dan krijg je een prachtig gestructureerd antwoord terug. Vervolgens vroeg ik hoeveel budget daarvoor nodig was. Toen kwam het systeem ineens met bedragen in dollars. Dan moet je het systeem dus leren: we zitten hier in Nederland, we rekenen in euro’s.” Dat voorbeeld laat meteen zien waar de winst én de kwetsbaarheid zitten. AI kan helpen om sneller bij informatie te komen. Maar dan moeten de bronnen kloppen, de context duidelijk zijn en de verwijzingen terug te vinden zijn.

Goede antwoorden beginnen bij goede vragen

ShareWise is bedoeld voor mensen die sneller bij betrouwbare kennis over deelmobiliteit willen komen. Bijvoorbeeld bij vragen over beleid, ruimte, hubs, stallingen of verschillende vormen van deelmobiliteit. Maar de kwaliteit van het antwoord hangt ook af van de vraag die je stelt. “Als je heel abstracte vragen stelt, kan een systeem alle kanten op gaan”, zegt De Kievit. “Het helpt enorm als je duidelijk maakt vanuit welke rol je een vraag stelt. Dus niet alleen: hoe werkt deelmobiliteit? Maar bijvoorbeeld: ik ben beleidsmedewerker mobiliteit bij een middelgrote gemeente en ik wil weten hoe ik een deelmobiliteitshub kan ontwikkelen.”

Juist voor kleinere en middelgrote gemeenten kan dat helpen. “Koplopers weten vaak goed waar ze naar zoeken. Maar wij richten ons nadrukkelijk ook op het peloton. Gemeenten met minder capaciteit en minder specialistische kennis. Die willen we laagdrempelig met praktisch toepasbare kennis ondersteunen.”

Samenhang zien

Volgens De Kievit zit de waarde van ShareWise niet alleen in snelheid. “Nu moet iemand zelf allerlei websites, rapporten en publicaties doorzoeken. Dan mis je al snel informatie. Deze tool verbindt die kennis.” Dat kan ook helpen om vragen breder te bekijken. Deelmobiliteit staat bijna nooit op zichzelf. Een vraag over deelauto’s raakt al snel aan parkeren. Een vraag over deelfietsen aan stallingen. Een vraag over hubs aan ruimtegebruik, beheer en bereikbaarheid.

De Kievit noemt de groei van bakfietsen en andere deelvoertuigen als voorbeeld. “Als je nadenkt over meer deelmobiliteit, moet je óók nadenken over waar die voertuigen mogen worden gestald. Je wilt niet dat overal in de openbare ruimte deelvoertuigen worden achtergelaten. Dat soort samenhangende vragen kan zo’n systeem helpen zichtbaar te maken.”

Naast kennis ook data

Naast ShareWise lanceert CROW ook een nieuwe datatool rond deelmobiliteit: Staat van de deelmobiliteit. Waar ShareWise helpt om kennis uit rapporten en publicaties beter te vinden, helpt de datatool om ontwikkelingen in het aanbod van deelmobiliteit te analyseren en te vergelijken.

“We verzamelen al sinds 2021 data over het aanbod van deelmobiliteit”, zegt De Kievit. “Denk aan aantallen auto’s, scooters, bakfietsen en fietsen. Tot nu toe zat die informatie vooral verwerkt in publicaties, zoals de Staat van de deelmobiliteit. Maar zo’n database is veel interessanter als gebruikers er zelf analyses mee kunnen maken.” Met de datatool kunnen gemeenten en regio’s straks zelf naar trends kijken. Bijvoorbeeld door gemeenten van vergelijkbare omvang te vergelijken. “Een ambtenaar kan straks zeggen: laat mij zien hoe wij scoren ten opzichte van andere gemeenten met ongeveer hetzelfde inwonertal. Of: vergelijk de G4 op het aantal deelscooters. Dan krijg je direct grafieken en trends te zien.”

Actuele kennis blijft de echte opgave

Een AI-tool is nooit af. Voor CROW zit een belangrijk deel van het werk aan de voorkant: welke bronnen neem je op, hoe houd je kennis actueel en hoe zorg je dat verwijzingen blijven kloppen? “Hoe hou je kennis actueel? Hoe zorg je dat bronvermeldingen blijven werken? Hoe voorkom je dat verouderde informatie blijft circuleren?”, zegt De Kievit. Hij noemt het voorbeeld van parkeerkencijfers. “Toen wij onderzochten waarom sommige gemeenten moeite hadden met parkeernormen, bleek dat mensen nog werkten met cijfers uit 2012. Terwijl de wereld inmiddels totaal is veranderd.”

Doorontwikkelen met gebruikers

CROW blijft ShareWise en de datatool actief doorontwikkelen. Tijdens gebruikersonderzoeken kwamen al nieuwe wensen naar voren. Sommige gebruikers willen bijvoorbeeld eigen gemeentelijke documenten kunnen toevoegen aan de kennisomgeving. Dat kan handig zijn, maar roept ook nieuwe vragen op over betrouwbaarheid, beheer en afbakening.

Daarom worden gebruik, feedback en verbeterpunten de komende tijd gemonitord. Volgens De Kievit draait het uiteindelijk niet om technologie alleen. “We hebben er niets aan als we een nieuwe ChatGPT gaan bouwen. Dit hulpmiddel moet echt meerwaarde hebben voor de praktijk.”